Słowniczek Ekologiczny

Słowniczek przyrodniczo- ekologiczny

antropogeniczny - będący wynikiem działań człowieka

antropopresja - całość planowych i bezplanowych działań ludzkich, wywołujących zamierzone i niezamierzone zmiany w przyrodzie

bezkręgowce- nie mają kręgosłupa lub posiadają kręgosłup zewnętrzny np. muszlę, chitynowy pancerz np. : obleńce, płazińce, pierścienice, stawonogi : owady, pajęczaki, skorupiaki; mięczaki : ślimaki, małże, ośmiornice, kałamarnice

Białowieski P. N.- najstarszy park 1932

bielik –ptak z rodziny jastrzębiowatych, logo Wolińskiego Parku Narodowego
biodegradacja- rozkład substancji chemicznych szkodliwych dla środowiska przez mikroorganizmy: bakterie, grzyby

biogeny - pierwiastki biogenne, pierwiastki chemiczne niezbędne do życia roślin

biogeniczne skały –skały powstałe ze szkieletów zwierzęcych lub szczątków roślinnych : węgiel kamienny , wapień, węgiel brunatny, torf

biopaliwo –paliwo uzyskane z roślin np. słomy, rzepaku, biogaz z drewna

biotop - zespół abiotycznych warunków środowiska np. czynniki klimatyczne : warunki glebowe, klimatyczne :temperatura, opady, wiatry.

Bolesław – najstarszy dąb w Polsce

bór - typ ekosystemu leśnego, którego drzewostan jest zbudowany przez drzewa iglaste (sosna, świerk), o ubogim runie, kształtujący się na najuboższych siedliskach

charakterystyczne gatunki - gatunki roślin, które w danym zespole roślinnym, związku, rzędzie lub klasie zespołów występują chętniej, częściej lub liczniej niż w innych

chloroplasty – struktury komórkowe zawierające chlorofil, gdzie zachodzi fotosynteza

chronione w Polsce rośliny- szarotka alpejska, mikołajek nadmorski, kosodrzewina, dziewięćsił bezłodygowy, zawilec gajowy, cis pospolity, krokusy

chronione w Polsce zwierzęta- niedźwiedź brunatny, suseł perełkowy, nocek orzęsiony, wszystkie płazy -18 gatunków i wszystkie gady – 9 gatunków, motyle – paź królowej, niepylak apolo

cudzożywne organizmy- to grzyby, zwierzęta i ludzie – korzystają z pokarmów zwierzęcych lub roślinnych, same ich nie produkują jak producenci czyli rośliny

cukry (węglowodany) i tłuszcze – materiał energetyczny ich rozkład zapewnia dużą ilość energii dla organizmu

Czerwona Księga – Księga z listą zagrożonych wyginięciem gatunków roślin i zwierząt . Bezpowrotnie wyginęły ptaki dodo, mamuty, tury , ptak moa.

degradacja - zniszczenie

degeneracja - proces polegający na zniekształceniu struktury i zaburzeniu funkcjonowania układu ekologicznego, najczęściej pod wpływem działań człowieka; także stan zniekształcenia układu ekologicznego

Demeter – grecka bogini przyrody, urodzaju, patronka rolnictwa
dominant - gatunek osiągający w zbiorowisku przewagę ilościową nad innymi gatunkami. np. na łąkach gatunek jakiejś trawy

drapieżnik- zabija ofiarę w celu zdobycia żywności np. lew, żbik, pająk,

efemeryczne siedliska - siedliska powstające na nowo co jakiś czas i wkrótce niszczone, np. odsłaniane po spuszczeniu wody dna stawów, łachy w korytach wielkich rzek, namuliska
ekologia - nauka o wzajemnych współzależnościach i oddziaływaniach pomiędzy organizmami, oraz pomiędzy organizmami a środowiskiem. Termin często niewłaściwie używany na określenie ochrony środowiska

ekosystem - układ ekologiczny utworzony przez współbytujące ze sobą rośliny, zwierzęta i mikroorganizmy (biocenoza), wraz z siedliskiem zmodyfikowanym ich działalnością (biotop), w którym wszystkie części składowe są ze sobą powiązane licznymi zależnościami, i warunkują się wzajemnie., np. ekosystem (konkretnej) łąki trzęślicowej, ekosystem (konkretnego płatu) grądu, ekosystem (konkretnego) jeziora, ekosystem rzeki.

ekstensywny - przeciwieństwo intensywnego, nieskoncentrowany, zachodzący z małym natężeniem ale najczęściej na rozległym obszarze

eutroficzny - zawierający dużą ilość substancji pokarmowych, żyzny, bogaty w biogeny fauna - zbiór gatunków zwierząt występujących w danym miejscu

flora - zbiór wszystkich gatunków roślin występujących na danym terenie

gady – wszystkie podlegaja ochronie

gamety – komórki rozrodcze komórka jajowa i plemnik

gametofit- pokolenie płciowe u mchów część ulistniona , u paproci –przedrośle
gawra- legowisko niedźwiedzia brunatnego

gniazdowniki – zwierzęta wymagające opieki, rodzą się nagie, ślepe, bezbronne np. wróble, myszy, psy, ludzie

gołoborza – rumowiska skalne w órach Świętokrzyskich
granie – ostre grzbiety Tatr

kręgowce –posiadają kręgosłup wewnętrzny : ryby, płazy , gady , ptaki i ssaki

kręgowce stałocieplne- ptaki i ssaki, niezależnie od temperatury w otoczeniu posiadają stałą temperaturę ciała

kręgowce zmiennocieplne – ich temperatura zależy od otoczenia: ryby, płazy (bezogonowe : żaby, ropuchy kumaki, rzekotki, ogoniaste : salamandry, traszki), gady : żółwie, krokodyle, jaszczurki, węże)

kserotermiczne gatunki - wybitnie ciepłolubne gatunki, osiągające optimum występowania w murawach kserotermicznych

kserotermiczne murawy - murawy z dużym udziałem wybitnie ciepłolubnych gatunków roślin i sucholubnych

Kwaśne deszcze – powstają z połączenia wody z deszczy i tlenków kwasowych : węgla , siarki i azotu.

łąka - formacja roślinna o strukturze określonej przez trawy lub turzyce, z ewentualnym udziałem wysokich bylin, użytkowana kośnie. Hale –łąki w Tatrach, Połoniny – łąki w Bieszczadach (najwyższe piętro Bieszczad)

mezotroficzne jezioro - jezioro o wodzie stosunkowo ubogiej w składniki pokarmowe, dość rzadki już w Polsce typ ekosystemu zagrożony eutrofizacją (zob.)

mikoryza- symbioza – korzystne współżycie grzybów i drzew np. borowików z dębami , bukami

mitochondria – struktury komórkowe służące do oddychania

monokultura - jednogatunkowa uprawa danego gatunku rośliny (kukurydzy, świerka, sosny), najczęściej na dużej powierzchni

mszar - miejsce podmokłe o pokrywie roślinnej zdominowanej przez torfowce bądź mchy brunatne, najczęściej akumulujące złoże torfowe torfu wysokiego lub przejściowego

murawa - niskie, najczęściej dość luźne zbiorowisko trawiaste nie użytkowane kośnie, zob. kserotermiczne murawy, napiaskowe murawy

nekrofagi - trupojady, zwierzęta żywiące się martwymi organizmami, np. gatunki owadów (grabarze), padlinożerne ptaki...ostatnie ogniwo łańcucha pokarmowego

nieodnawialne źródła energii- takie które można zużyć i się nie odtworzą np. węgiel, ropa, gaz, czy inne surowce nieodnawialne np. srebro złoto, siarka, diamenty itp.

odnawialne zasoby w przyrodzie- (takie , które się rozmnażają czyli ludzie, zwierzęta, rośliny, grzyby)

odnawialne źródła energii- tzw. czysta energia bezodpadowa to energia słoneczna, wiatrowa, wodna, geotermiczna - wykorzystująca źródła termalne, pływy w oceanach

oligotroficzny – jałowy, ubogi przeciwieństwo żyznego
ols - typ lasu liściastego porastającego miejsca stale podtopione, o jednogatunkowym
drzewostanie olszowym i kępkowo-dolinkowej strukturze runa (skupienia gatunków leśnych na kępach przy nasadach drzew, a gatunków błotnych w dolinkach między kępkami;

owadopylne rośliny –zapylane przez pszczoły (lipy, jabłonie, ogórki)

ozon – cząsteczka tlenu składająca się z 3 atomów tlenu, gaz w atmosferze, chroni przed szkodliwym promieniowaniem słonecznym UV

Parki Narodowe w Polsce – jest ich 23. Najstarszy Białowieski (żubr) , największy – Biebrzański( batalion) , najmniejszy –Ojcowski (logo nocek orzęsiony)n , ostatni- Park Ujście Warty (gęsi zbożowe) Roztoczański (tarpan-konik) , Woliński (bielik), słowiński (mewa)

Pasożyt- żywi się innym organizmem, ale go nie zabija np. tasiemiec, owsiki, kleszcz, pchły,
półpasożyt np. jemioła, z drzewa czerpie tylko wodę i sole mineralne, a cukry, białka tłuszcze wytwarza w procesie fotosyntezy

piętra roślinności w lesie – ściółka, runo, podszyt , korony wysokich drzew

piętra roślinności tatrzańskiej – pola uprawne, regiel dolny – lasy mieszane,

regiel górny- lasy iglaste, piętro kosodrzewiny- sosny płożącej , hale –łąki górskie, turnie, granie

pionierska roślinność - roślinność inicjująca sukcesję, roślinność pojawiająca się jako pierwsza na dziewiczym terenie np. porosty (symbioza grzybów z glonami)

plechowce – glony , grzyby; organizmy, których ciało nie ma korzenia, liści, łodyg, tylko część liściokształtną, łodygokształtną przeciwieństwo organowców

płazy polskie – wszystkie podlegają ochronie -18 gatunków

populacja - zbiór osobników tego samego gatunku połączonych wspólnym miejscem występowania (np. populacja storczyka krwistego na konkretnej łące)

porost – symbiotyczny organizm zbudowany z grzyba i glona , zasiedlający jako pierwszy nagie skały wulkaniczne, gatunki porostów: płucnica islandzka, chrobotek reniferowy,

półnaturalne ekosystemy - typy ekosystemów ukształtowane siłami natury pod wpływem określonego rodzaju działań człowieka, np. łąki kośne, pastwiska

producenci tlenu – glony i wszystkie rośliny zielne zawierające chlorofil, niezbędny w procesie fotosyntezy

produkty fotosyntezy – powstają w wyniku fotosyntezy: to białka , cukry tłuszcze i tlen

raróg –ptak z rodziny sokołowatych

recykling –wielokrotne wykorzystywanie materiałów odpadowych do produkcji nowych przedmiotów np. makulatury na papier, butelek na nowe szkło i jego wyroby

reducenci- saprofity- ostatnie ogniwo łańcucha pokarmowego , które rozkłada martwą materię –mikroorganizmy i grzyby pleśniowe, larwy owadów, nekrofagi , padlinożercy np. kondor królewski

reintrodukcja - sztuczne wsiedlenie – wprowadzanie gatunku na teren, gdzie niegdyś występował, ale wyginął

renaturalizacja - unaturalnienie, przywrócenie cech naturalnych danego obszaru

restytucja - odtworzenie nieistniejącego gatunku, podgatunku lub odmiany, np. odtworzenie tarpana dzięki zachowaniu się jego genów w populacji prymitywnych koników rośliny energetyczne: wierzba, olej rzepakowy, wierzba wiciowa róża wielokwiatowa, rdest sachaliński

rezerwaty światowe biosfery UNESCO : to Parki Narodowe: Białowieski, Babiogórski, Bieszczadzki, Kampinoski, Tatrzański, Słowiński, Poleski

runo - warstwa fitocenozy leśnej zbudowana z roślin zielnych, samożywne organizmy to rośliny: glony, mszaki – mchy, paprotniki – paprocie, skrzypy, widłaki, rośliny nasienne – nagonasienne – iglaste i okrytonasienne – liściaste

sprofit- pokolenie bezpłciowe u mchów część nie ulistniona u paproci liście z kupkami zarodni

starorzecze - fragment dawnego koryta rzecznego odcięty od głównego nurtu.

synantropizacja - ogół zmian zachodzących w przyrodzie pod wpływem działalności człowieka, a prowadzących z reguły do zacierania swoistości lokalnej przyrody.Synantropijne gatunki ptaków: wróble, kawki, gołębie gnieżdżące się blisko ludzi

substraty fotosyntezy -substancje potrzebne do reakcji fotosyntezy– woda + sole mineralne i dwutlenek węgla

szata roślinna - roślinna okrywa powierzchni ziemi, jeden z komponentów środowiska przyrodniczego. Flora i roślinność są aspektami szaty roślinej

torfowisko - układ ekologiczny obejmujący złoże torfowe wraz z porastającą je roślinnością.

turnie – najwyższe piętro w wysokich górach np. Tatrach skały porośnięte porostami

trujące owoce -owoce (konwalia majowa, pokrzyk wilcza jagoda, trzmielina, wawrzynek wilcze łyko)

truteń –samiec pszczoły

typ siedliskowy lasu - typ siedliska leśnego (nie typ lasu !) obejmujący grupę siedlisk o podobnej żyzności i uwilgotnieniu, uważaną za grupę siedlisk o podobnej przydatności do produkcji leśnej.

użytek ekologiczny - jedna z prawnych form ochrony przyrody

witaminy i sole mineralne – materiał regulujący każdego organizmu

wywierzysko- górskie źródło

zagniazdowniki – zwierzęta po urodzeniu dość samodzielne np. kaczki, kury, sarny, podążają za matką

zarodniki – sposób bezpłciowego rozmnażania

zarodnikowe roślny – glony, mszaki- mchy i wątrobowce-porostnica płozik , paprotniki, skrzypy i widłaki – rośliny zarodnikowe nie kwitną i nie wydają nasion zarośla - zwarte skupienia krzewów. Zarośla rodzimych krzewów w krajobrazie rolniczym są użytkami przyrodniczymi, i zasługują na zachowanie

zielone płuca Polski – rejon północno-wschodniej Polski gdzie jest najwięcej parków narodowych : Biebrzański, Białowieski, Wigierski, Poleski

ZOO- najstarszy ogród zoologiczny jest we Wrocławiu (hodowla zagrożonych gatunków,

źródlisko - zespół źródeł lub wysięków wraz z ich specyficzną florą i fauną. Wszystkie wypływy wód podziemnych są użytkami przyrodniczymi i zasługują za zachowanie

żeremie – dom bobra

żleby- wyżłobienia w skałach spowodowane ostrymi odłamkami skalnymi